konsonat. Dekl. (3. Dekl.)
vicis vicis f
(Nom./Dat. Sg. und Gen./Dat. Pl. kommen nicht vor)
Georges, Ausführliches lateinisch-deutsches Handwörterbuch:
vicis (als Genitiv; Nominativ kommt nicht vor), vicem, vice; Plural vicēs (Nominativ und Akkusativ) und vicibus (Dativ und Ablativ), feminin (vergleiche althochdeutsch wëhsal, Wechsel, Austausch), der Wechsel, die Abwechselung, Wechselseitigkeit
I)eigentlich
A)im Allgemeinen
1)überhaupt
vice fortunarum humanarumLiv.
mutuā viceColum.
versā vice, umgekehrtSen. poët.Iustin.und andere
hāc vice sermonum, WechselgesprächVerg.
solvitur acris hiems gratā vice veris et favoniHor.
deus haec fortasse benignā reducet in sedem viceHor.
nox peragit vicem, vollbringt den Wechsel, das heißt wechselt mit dem TagOv.
Plural
gratae divitibas vicesHor.
et interrogandi se ipsum et respondendi sibi solent esse non ingratae vicesQuint.
lectionis taedium vicibus levaturQuint.
habet has vices condicio mortaliumPlin.
per vices annorum, ein Jahr um das anderePlin.
mutat terra vices, erneut den Wechsel, wechselt mit neuen GestaltenHor.
peragere vices, Wechsel erleidenOv.
cur vicibus factis convivia ineant, abwechselndOv.
2)adverbial
a)per vices, abwechselnd
clamareOv.
subirePlin.
b)in vicem (in einem Wort invicem), seltener bloß vicem, in vices, zur Abwechslung, in Abwechselung, abwechselnd, wechselweise, einer um den anderen, gegenseitig
α)in vicem
hi rursus in vicem anno post in armis suntCaes.
missis in vicem earum (legionum) quinque milibus sociorumLiv.
multis in vicem casibus victi victoresqueLiv.
inque vicem tua me, te mea forma capitOv.
β)vicem
ut unus fasces haberet et hoc insigne regium suam cuiusque vicem per omnes iretLiv. 3, 36, 3
γ)in vices
agri pro numero cultorum ab universis in vices occupanturTac.
inque vices illum tectos qui laesit amores, laedit amore pariOv.
inque vices equitantIuven.
B)insbesondere
1)die Entgegnung, Erwiderung, Gegenleistung, der Gegendienst, die Vergeltung (griechisch ἀμοιβή, ἀντίποινα)
recito … vicem officii praesentisCic.
tanto proclivius est iniuriae quam officio civem exsolvereTac.
redde vicem meritisOv.
referre vicem, Gleiches mit Gleichem vergeltenOv.und andere
so auch
reddere vicemPlin. ep.Treb. Poll.
Plural
qui magis vices exigatPlin. pan.
multarum miseras exiget una vicesProp.
sequenti redde vicesOv.
vices superbae te maneant ipsum, Vergeltung des Übermuts (= die der Üb. über dich bringt)Hor.
besonders im Akkusativ und Ablativ bei Adjektiven der Gemütsbewegung
sollicitus meam vicemLiv.
solliciti vicem imperatorisLiv.
anxius oder maestus suam vicemLiv. Curt.
exanimes vice uniusLiv.
vice eorum sollicitusCurt.Vergleiche Fabri und Weißenb. Liv. 21, 34, 5; Mützell Curt. 7, 11 (43), 20
2)der Wechsel des Schicksals, das Schicksal, Los
vicem suam conquestus estSuet.
tacite gementes tristem fortunae vicemPhaedr.
convertere humanam vicemHor.
3)der Wechsel des Kampfes, die Kampfgefahr, der Kampf
vicis meritique labore aequatoSil.
Plural
vitare vices DanaûmVerg.
II)übertragen: die Seite, der Platz, die Stelle, Rolle, das Geschäft, Amt
a)überhaupt
heredum causa iustissima est; nulla est enim persona, quae ad vicem eius, qui e vita emigrarit, propius accedatCic.
fungi vice suā (lovis) erga omne humanum genus, seine Stelle (als Regierer der Welt) vertretenPlin. pan.
fungi cotis viceHor.
ne sacra regiae vicis desererenturLiv.
vestram meamque vicem expleteTac.
vicem aerarii praestare, die Stelle des Är. vertretenSall. fr.
ut assuetam fortius praestes vicem (Amt)Phaedr.
adverbiorum obtinere vicemQuint.
Plural
quando divisae professionum vices essentQuint.
b)adverbial: vicem, vice, in vicem, ad vicem, anstatt, für, wegen, nach Art von, gleich wie
α)vicemsiehe Brix Plaut. capt. 394
male occĭdo eri vicem meamquePlaut.
in qua re tuam vicem saepe doleoCic.
et nostram et illorum vicemPlaut.
ne nostram vicem irascarisLiv.
cogor vestram omnium vicem unus consulere, für euch alle allein zu sorgenLiv.
Sardanapali vicem in suo lectulo mori, wie SardanapalCic.
ceteri vicem pecorum obtruncabanturSall. fr.
β)vice
in pane salis vice utuntur nitroPlin.
temonis vice trahiturPlin.
quaeque dixerat, oracli vice accipiens, wie ein O.Tac.
diebus ac noctibus vice mundi circumagiSuet.
moveri periclitantium viceQuint.
vice pecorum interficiunturDict.
γ)in vicem
defatigatis in vicem integri succedunt, an ihre StelleCaes.
potest malleolus protinus in vicem viviradicis conseriColum.
δ)ad vicem
ad tegularum imbricumque vicemPlin.
ad parentum vicem, gleich den ElternGell.
ad vicem obsidis teneriAur. Vict.
Charlton T. Lewis, An Elementary Latin Dictionary:
(vicis), only genitive vicis, accusative vicem, ablative vice, plural nominative vicēs, accusative vicīs or vicēs, dative and ablative vicibus, feminine 3 VIC-, change, interchange, alternation, succession, vicissitude
Hac vice sermonum, conversationVerg.
vice sermonisOv.
Solvitur hiems gratā vice veris et FavoniHor.
commoti Patres vice fortunarum humanarumLiv.
Dum Nox vicem peragit, i.e. alternates with dayOv.
Plerumque gratae divitibus vicesHor.
haec quas vices peragant docebo, what vicissitudesOv.
Mutat terra vices, renews her changesHor.
Per vicīs, alternatelyOv.
agri in vices occupanturTac.
vicibus factis inire convivia, by turnsOv.
Accusative adverbial
suam cuiusque vicem, in each one's turnLiv.
cum suam vicem functus officio sit, in his turnLiv.
A return, requital, equivalent, recompense, remuneration, retaliation
Redde vicem meritisOv.
arces Deiecit plus vice simpliciHor.
A lot, fate, hap, condition, fortune, misfortune
et meam et aliorum vicem pertimescereCic.
indignando vicem eiusLiv.
Convertere humanam vicemHor.
vices superbaeHor.
A position, place, room, stead, post, office, duty, part
ad vicem eius, qui e vitā emigrarit, accedereCic.
succedens in vicem imperii tuiLiv.
fungar vice cotisHor.
sacra regiae vicis, i.e. of the royal officeLiv.
missis in vicem eorum quinque milibus sociorumLiv.
Accusative, with a genitive or personal pronoun, in the place of, instead of, on account of, for, for the sake of
tuam vicem sacpe doleoCic.
remittimus hoc tibi, ne nostram vicem irascarisLiv.
rex, vicem eorum quos miserat, etc.Curt.
Sardanapali vicem in suo lectulo mori, i.e. likeCic.
Ablative, instead of, for, on account of
exanimes vice uniusLiv.
Text based on data provided by Perseus Digital Library, with funding from The National Endowment for the Humanities. Original version available for viewing and download at http://www.perseus.tufts.edu