ire
subīre
subeō subiī subitum
Georges, Ausführliches lateinisch-deutsches Handwörterbuch:
sub-eo, iī, itum, īre
I)unter oder unten in etwas gehen, ~ kommen, ~ treten, sich ducken, kriechen, sich schmiegen, tauchen
1)eigentlich
a)überhaupt
α)mit Präpositionen
subit oras hasta per imas clipeiVerg.
β)mit Dativ
dumisSil.
lucoVerg.
als Träger
ingenti feretroVerg.
subtemen, quod subit staminiVerg.
γ)mit Akkusativ
virgulta, aquamCurt.
paludem, aquasOv.
laterbrasOv.
cavumHor.
operta tellurisVerg.
inter annos XIV tectum non subisseCaes.
und so
tectaQuint.Ov.
mucronem, dem Schwert unterlaufenVerg.
vergleiche bildlich
omnia tela intenta in patriamCic.
als Träger
iugum, sich (als Gespann) unter das J. schmiegenPlin.
vergleiche bildlich
iagum imperii rigidā cerviceCurt.
ebenso
currumVerg.
onus dorso graviusHor.
vergleiche bildlich
onus subire et perferre, Gegensatz horrereHor.)
verbera saevaOv.
und (bildlich)
vel contumeliarum verberaCic.
δ)absolut
umeris subibo, will mich unterbückenVerg.
ille astu subit, bückt sich mit ListVerg.
als Träger
aura, subito, hebe mich auf, trage michOv.
b)im obszönen Sinn
α)mit Dativ
liquido deoProp.
β)mit Akkusativ
iuvenesIuven.
2)übertragen: sich einer Sache (wie einer Last) unterziehen, etwas (wie eine Last) auf sich nehmen, über sich ergehen lassen, sich gefallen lassen
quamvis carnificinamCic.
quemque casumCic.
subitum casumCaes.
condicionesTac.
parem cum ceteris condicionem fortunaeCic.
summae crudelitatis famamCic.
poterisne eius orationis subire invidiam?Cic.
pro amico periculum aut invidiamCic.
vim atque iniuriamCic.
inimicitiasCic.
iudicium, sich dem G. stellenLiv.
iudicium multitudinis imperitaeCic.
laboresCic.
postremo ipsam mortemLact.
mortem aequo oder iniquo animoLact.
molem curae spontePlin. pan.
odium alicuiusCic.
offensionemCic.
non modo offensas, verum etiam simultates pro aliquo aequo animoPlin. ep.
und so
quantas contentiones, quantas etiam offensas subierimusPlin. ep.
aut periculosas inimicitias aut infamiam sempiternamCic.
infamiae maculamIustin.
civitatis onusLiv.
dupli poenamCic.
legis poenamNep.
minus sermonis subissemCic.
sub. maximas rei publicae tempestatesCic.
subeunda dimicatio (ergänze capitis) totiens, quot coniurati superessentLiv.
auspicum verbaTac.
subeundus usus omnium, es müssen praktische Erfahrungen in allem gemacht werdenCic. de or. 1, 157 Pideritwo Friedrich subeundus visus hominum, man muss den Menschen unter die Augen treten
procellarum incerta subeunturAugustin. serm. 351, 12 extr.
II)nahend herangehen
A)an einen Punkt herangehen, herankommen, heranrücken, nach oben = aufrücken, aufsteigen, emporsteigen
1)eigentlich
a)überhaupt
α)mit Präpositionen
sub falasPlaut.
sub orbem solis, vor die Sonne treten (vom Mond)Liv.
in latebrasOv.
in adversumLiv.
in adversos montesLiv.
ad montes, ad vallum, ad urbemLiv.
aqua subit in caelumPlin.
β)mit Dativ
muroVerg.
portu ChaonioVerg.
γ)mit Akkusativ
collemHirt. b.G.
murosLiv.
Anxur impositum saxisHor.
medium orbem, sich nahen (von der Nacht)Verg.
terram, hinter die Erde treten (vom Mond)Curt.
aqua subit altitudinem exortus sui, steigt hinanPlin.
poetisch: eine Person angehen
precibus tonantemStat.
und so
subit illa minantemStat.
feindlich: angreifen
HerbesumVerg.
δ)absolut
pone subit coniunx, hinter mir wandeltVerg.
subit ipse meumque explet opusOv.
quae (aqua) subire potuerit, aufsteigenPlin.
von Gewächsen usw.: aufgehen, aufsprossen
ne subeant herbaeVerg.
altera barba subitMart.
b)nach und nach, langsam, unvermerkt herangehen, sich heranschleichen, sich einschleichen
α)mit Akkusativ
thalamos pudicosOv.
furtim lumina fessa (vom Schlaf)Ov.
β)absolut
acrius illa (puella) subitProp.
an subit (amor)Ov.
im guten Sinn
venae subeunt, zeigen sich weniger aufgeregtCels.
c)von Gewässern: an oder unter einen Ort dicht herantreten, einen Ort bespülen
ubi maxime montes Crotonenses Trasumennus subitLiv.
ea (litora) subit ac circumluit pelagusMela
subit tum ripam mareMela
hinc simul mare, quod Ciliciam subitCurt.
radices eius (petrae) Indus amnis subitCurt.
d)von Örtlichkeiten: sich erheben
quā vero ipsa (regio) subit ad MedosPlin. 6, 115
2)übertragen
a)überhaupt: unter etwas oder jemanden kommen
α)mit sub und Akkusativ
omnes sententiae vorbaque omnia, quae sunt cuiusque generis maxime illustria, sub acumen stili subeant et succedant necesse estCic. de or. 1, 151
β)mit Akkusativ
clarum subit Alba Latinum, kommt unter L. (= unter die Herrschaft des L.)Ov.
b)zu einer Tätigkeit herangehen, sich einer Sache unterziehen, etwas übernehmen
α)mit Akkusativ
invicem proeliumLiv.
β)(poetisch) mit Infinitiv
tela pellereStat.
torquere carinamClaud.
γ)absolut
velut imperio aut ratione per vices subeunt (elephanti), treten ein, lösen sich (im Angriff) abPlin. 8, 23
c)von Zuständen: jemanden überkommen, ankommen, überfallen, befallen, erfassen, ergreifen, beschleichen
α)mit Dativ
subeunt mihi fastidia cunctarumOv.
ne subeant animo taedia iusta tuoOv.
β)mit Akkusativ
sera paenitentia subiit regemCurt.
subit me fragilitatis humanae miseratioPlin. ep.
horror animum subit, quotiens recordor feralem introitumTac.
γ)mit folgendem Infinitiv
subit ira cadentem ulcisci patriamVerg. Aen. 2, 575
δ)absolut: sich einstellen, eintreten
subeunt morbi tristisque senectus et laborVerg. georg. 3, 67
d)von Gedanken usw.: jemanden überkommen, beschleichen = einfallen, in den Sinn kommen, in die Gedanken kommen
α)mit Dativ
subeant animo Latmia saxa tuoOv.
subituram vobis aliquando germanitatis memoriamLiv.
mit folgendem Infinitiv
quae quotiens spectas subeat tibi dicere forsan ›quam procul a nobis Naso sodalis abest‹!Ov.
β)mit Akkusativ
subit animum regis memoria oraculo editae sortisCurt.
subibat animos Parmenionis quoque fortunaCurt.
mentem patriae subiit pietatis imagoVerg.
mit folgendem AcI
quo in tractatu subit mentem non fuisse tum auctoritatem maculoso marmoriPlin.
cogitatio animum subiit indignum esse etc.Liv.
subibat inter haec animum LXXX fratres suos eodem die ab Ocho trucidatosCurt.
quosdam misera subit cogitatio laborasse ipsos in titulum sepulcriSen.
mit folgendem ut und Konjunktiv
subit me (beschleicht mich) cura, ut quae tibi dicantur te digna sintPlin. hist. nat. praef. § 11
mit folgendem indirekten Fragesatz
subit deinde cogitatio animum, qui belli casus, quam incertus fortunae eventus communisque Mars belli sitLiv.
mentem subit, quo praemia facto pararisOv.
γ)absolut
personae subeuntQuint.
subiit cari genitoris imagoOv.
mit folgendem Infinitiv oder AcI
subiret cogitatio iam illa momento horae arsuraLiv.
subiit recordatio (es drängt sich mir die E. auf) egisse me iuvenem aeque in quadrupliciPlin. ep.
subit hanc arcana profanā detexisse manuOv.
subit antiquitatem mirariPlin.
mit folgendem Fragesatz
quid sim fuerimque subitOv.
B)unmittelbar nach jemanden oder etwas herangehen, an jemands oder einer Sache Stelle treten, für jemanden oder etwas eintreten, jemanden ablösen, auf jemanden oder etwas folgen
1)eigentlich
α)mit Dativ
primae legioni tertia, dexterae alae sinistra subiitLiv.
β)mit Akkusativ
furcas subiere columnaeOv.
2)übertragen
α)mit in und Akkusativ
fugere pudor verumque fidesque; in eorum subiere locum fraudes etc.Ov.
β)absolut
pulchra subit faciesOv.
subiit argentea prolesOv.
☞Perfekt subivitOv. fast. 1, 314Stat. silv. 2, 1, 155Apul. met. 4, 15, subivimusClaud. imp. bei Tac. ann. 11, 24 Ritter (Halm und Nipp. subiimus) Vergleiche Georges Lexikon der lateinisch Wortformen S. 660
Charlton T. Lewis, An Elementary Latin Dictionary:
sub-eō, iī (-īvitOv.; -īvimusTac.), itus, īre, to come under, go under, enter
in nemoris latebrasOv.
cum luna sub orbem solis subissetLiv.
tectum, i.e. enter a houseCaes.
Triviae lucos atque aurea tectaVerg.
cavum artumHor.
paludem, i.e. plunge intoOv.
aquamCurt.
si subeuntur prospera castraIuv.
Poet., with dative
portu ChaonioVerg.
To come up, advance, ascend, draw near, approach
subeunt herbae, spring upVerg.
in adversos montīsLiv.
testudine factā subeunt, press forwardCaes.
subeundum erat ad hostīsLiv.
saxa ingerit in subeuntīs, climbingLiv.
amne, i.e. sail upCurt.
mixtum flumini subibat mare, i.e. was against themCurt.
aciem subeuntium muros adgrediunturLiv.
subimus Inpositum saxis AuxurHor.
Umbra subit terras, comes overOv.
Fadumque Herbesumque, i.e. attackVerg.
Poet., with dative
muro subibantVerg.
To go under, support, take up, submit to
pars ingenti subiere feretro, i.e. carried on their shouldersVerg.
Ipse subibo umeris, i.e. will take you up onVerg.
currum dominae subiere leones, were harnessed toVerg.
umeris parentemVerg.
In order or time, to come under, come after, succeed, follow, take the place of
Pone subit coniunxVerg.
subit ipse meumque Explet opus, takes my placeOv.
furcas subiere columnae, took the place ofOv.
subeuntes alii aliis in custodiam, relievingLiv.; cf. subit esse priori Causa recensOv.
To slip under, elude
Aeneae mucronemVerg.
To come stealthily, steal on, approach imperceptibly
subeunt morbi tristisque senectusVerg.
subit Iumina fessa soporOv.
Figuratively, to come upon, overtake
sua deinde paenitentia subiit regemCurt.
In the mind, to come up, be thought of, enter, occur, suggest itself, recur
omnes sententiae sub acumen stili subeant necesse estCic.
cum subeant audita et cognita nobisOv.
subiit cari genitoris imago . . . subiit deserta CreusaVerg.
Subit, hanc arcana profana Detexisse manuOv.
dein cogitatio animum subiit, indignum esse, etc.Liv.
mentem subit, quo praemia facto, etc.Ov.
horum cogitatio subibat exercitumCurt.
To subject oneself to, take upon oneself, undergo, submit to, sustain, accept, endure, suffer
omnes terroresCic.
quis est non ultro subeundus dolor?Cic.
inimicitiae subeanturCic.
maiora VerberaHor.
multitudinis inperitae iudicium esse subeundumCic.
eorum odiumCic.
peregrinos ritūs novā subeunte fortunāCurt.
Text based on data provided by Perseus Digital Library, with funding from The National Endowment for the Humanities. Original version available for viewing and download at http://www.perseus.tufts.edu