konsonant.-Konjugation
ascendere (adscendere)
ascendō ascendī ascēnsum
Georges, Ausführliches lateinisch-deutsches Handwörterbuch:
a-scendo, scendī, scēnsum, ere (ad und scando), heransteigen, hinauf-, auf-, emporsteigen zu einem Ort (Gegensatz descendere)
I)eigentlich
1)mit Angabe »wohin? wozu?«
a)durch in mit Akkusativ
in equumVarr.
in murumCic.
in tribunalLiv.
in altissimam turrimCurt.
in iugum montisCurt.
in verticem Haemi montisLiv.
in equum (Gegensatz descendere ex equo)Cic.
in trieremNep.
in ratesCurt.
in caelumCic.
in contionem (auf die Rednerbühne)Cic.
b)durch ad mit Akkusativ
ad GitanasLiv.
ad laevam paulatimSall.
ad summum (höchste Spitze)Treb. Poll.
c)durch bloßen Akkusativ
α)der Städtenamen (zur Angabe »nach welchem Ort?«)
DelphosLiv. 41, 22, 5
β)anderer Örtlichkeiten (zur Angabe »welchen Ort?«): besteigen, ersteigen, erklimmen, erstürmen
murumCaes.
positis scalis murosCaes.
montemSall.
altum ocrimLiv.Andr. fr.
iugum montisCaes.
tribunalLampr.
equumLiv.
navem (navim)Ter.Sall.Nep.
classemTac.
scalas ascendere, Gegensatz descendere Soran.
und zugleich mit Angabe »womit?«
primum gradum dextro pedeVitr.
ripam equoCic.
im Passiv
cum dextro pede primus gradus ascendaturVitr.
porticus ascenduntur nonagenis gradibusPlin.
si mons erat ascendendusCaes.
ascensae Bactrae, das erstürmte B.Prop.
simul ascenso curruSuet.
d)durch Ortsadverbien
illucOv.
quo simul ascenditOv.
2)mit Angabe »wo?« durch Ortsadverbien
eādem ascendens descendensqueSall. Iug. 94, 2
3)absolut
ascendens hostisLiv.
ascendentes desuper protegereCaes.
ascendens machina = ascensus Nummer II, BVitr. 10, 13 (19), 3
II)übertragen: emporsteigen, sich aufschwingen, besonders zu einer höheren Stufe, einem höheren Grad (namentlich des Ansehens)
a)mit Angabe »wohin?«
α)durch in mit Akkusativ
in id (bis zu dem Punkt)Vell.
in summumVell.
in tantum honorem (von der Beredsamkeit)Cic.
in quam (fortunam) postea ascenditCurt.
ascendens in tricesimum annum, ins dreißigste Jahr gehendCorp. inscr. Lat. 3, 3989
β)durch ad mit Akkusativ
a minoribus ad maiora (Gegensatz a maioribus ad minora delabi)Cic.
e socco ad cothurnumApul.
ad fortiora (Gegensatz ad tenuiora demitti)Quint.
ad hunc gradum amicitiae tuaeCurt.
ad honoresCic.
quandoque propius ad magnitudinem tuam ascenderintPlin. pan.
γ)durch super und supra mit Akkusativ
in id evecti, super quod ascendi non potestVell.
asc. et super ingenuos et super nobilesTac.
supra praeturas et tribunatus et consulatusTac.
δ)durch bloßen Akkusativ
altiorem gradumCic.
ex honoribus continuis familiae unum gradum dignitatisCic.
summum locum civitatisCic.
ε)durch Adverbien
usque ad nos contemptus Samnitium pervenit, supra non ascenditLiv.
utrum nescis quam alte ascenderis, an pro nihilo id putas?Cic.
itaque timeo de consulatu, ne Caesar tuus altius se ascendisse putet tuis decretis, quam inde, si consul factus sit, descensurumBrut. in Cic. ep. ad Brut.
b)mit Angabe »wie? auf welchem Weg?«
hinc gradatim ascendere vocem utile et suave estCic.
etiamsi non per gradus ascendant (verba ac sententiae idem significantes), tamen etc.Cic.
ad summam amplitudinem pervenisset, ascendens gradibus magistratuum, si etc.Cic.
c)absolut
an consularis viri triumphalisque filius, cum tertio consul creatur, ascendit? steigt der Sohn eines Konsularen usw. darum höher, wenn er zum drittenmal zum Konsul gewählt wird?Plin. pan. 58, 3
gradatim ascendit (in der Rede)Serv. Verg. Aen. 2, 356
Partizip substantivisch: ascendentēs, ium, maskulin, die Anverwandten in aufsteigender Linie, die Aszendenten (Gegensatz descendentēs)Paul. dig. 23, 2, 68Cod. Theod. 3, 13, 3
☞Plusquamperfekt ascendideratItala (Palat.) euang. Ioann. 6, 22
Charlton T. Lewis, An Elementary Latin Dictionary:
ascendō (adsc-), scendī, scēnsus, ere ad + scando, to mount, climb, ascend, scale, go up
in equumCic.
in caelumCic.
ad GitanasLiv.
Delphos, to DelphiLiv.
navemTer.
iugum montisCaes.
illucOv.
si mons erat ascendendusCaes.
Figuratively, to rise, mount, ascend, reach
virtute in altiorem locumCic.
ad honoresCic.
super nobiles, i.e. to surpassTac.
gradatim ascendere vocem, to become louderCic.
gradibus magistratuumCic.
summum locum civitatisCic.
Text based on data provided by Perseus Digital Library, with funding from The National Endowment for the Humanities. Original version available for viewing and download at http://www.perseus.tufts.edu