konsonat. Dekl. (3. Dekl.)
ōrātiō ōrātiōnis f
Georges, Ausführliches lateinisch-deutsches Handwörterbuch:
ōrātio, ōnis, feminin (ōro)
I)das Reden, die Sprache, als Gabe, seine Gedanken und Empfindungen durch Worte auszudrücken
A)im Allgemeinen
quae (ferae) sunt rationis et orationis expertesCic. de off. 1, 50
B)insbesondere
1)(= lingua) die einem Volk eigentümliche Sprache
oratio LatinaGell. 10, 22, 3
or. GraecaGell. 11, 1. § 1; 18, 10. § 11
2)prägnant
a)der rednerische Ausdruck
LatinaCic. de off. 1, 2
utriusque orationis facultas, Fertigkeit in beiden Arten des Ausdrucks (nämlich des rhetorischen und philosophischen)Cic. de off. 1, 1
b)die Beredsamkeit, Rednergabe
elatio atque altitudo orationis suaeCic.
satis in eo fuit orationisCic.
vincas oratione RegulosMart.
c)die Art der Beredsamkeit, die Redeweise
sed et huius (Demosthenis) oratio in philosophiam tralata pugnacior, ut ita dicam, videtur et illorum (Aristotelis, Theophrasti) in iudicia pacatiorCic. Brut. 121
II)metonymisch: die Rede, Sprache = die Aussage, der Ausdruck, die Darstellung, die Äußerung, die Worte jemands
A)im Allgemeinen
haec oratioTer. Cic.
oratio abhorrens (nicht passend) a persona gravissimi hominisCic.
oratio Aetnensium, Siculorum, aratorum, von den usw.Cic.
honesta oratio est, das ließe sich recht gut hören, das klingt ganz gutTer. Cic.
in qua oratio (der Redestoff, die Worte) deesse nemini possitCic.
orationem bonorum imitariCic.
non ita sunt dissimili argumento, sed tamen dissimili oratione sunt factae (fabulae) ac stiloTer.
quam orationem habuerit tecum, was er mit dir gesprochen hatCic.
tecum mihi instituenda est oratio, ich habe noch ein Wort mit dir zu sprechenCic.
apud quem (Platonem) saepe haec oratio usurpata est (häufig die Behauptung ausgesprochen wird), ut nihil praeter virtutem diceretur bonumCic.
erit ergo rebus ipsis par et aequalis oratioCic.
iam vero virtuti Cn. Pompei quae potest oratio par (entsprechender, erschöpfender Ausdruck) inveniri?Cic.
im Zusammenhang zuweilen = Einrede
ista oratioCic. de imp. Pomp. 52
illorum oratio, qui dissentiuntibid. 68
und = Entschuldigungsrede, Entschuldigung
perceptā oratione eorumCaes. b. G. 5, 1, 8
B)insbesondere
a)eine nach den Vorschriften der Redekunst und für einen öffentlichen Vortrag ausgearbeitete Rede, ein Vortrag
orationes iudiciorum, gerichtliche R.Cic.
M. CaesarisSuet.
or. Q. Metelli de prole augendaSuet.
oratio Neronis, quā in Vindicem perorabatSuet.
mit objektivem Genitiv
oratio falsae legationis, über usw.Cic.
or. plebi acceptiorLiv.
or. accurataCic., accuratiorLiv.
acris et vehemensLiv.
contumeliosaCic.
contentiosa et pugnaxPlin. ep.
continensCic., continuaSen. Tac.
extemporalisQuint.
erudita (Gegensatz popularis)Cic.
festivaCic.
floridaQuint.
inelaborataSen.
longaCic.
luculentaSall.
magnificaTac. Plin. ep.
non valde nitens, non plane horridaCic.
de horridis rebus nitida est oratio tuaCic.
or. nuda et rudis (nüchterne und ungekünstelte)Cic.
or. ad tempus (nach den Verhältnissen) parataLiv.
perpetuaCic. und (Gegensatz concisa)Quint.
politaCic.
popularis (Gegensatz erudita)Cic.
orationes popularesLiv.
or. praeparata (im voraus entworfene)Liv.
or. summissa et infracta (demütige und mutlose)Liv.
or. subita et fortuita (aus dem Stegreif gehaltene und durch Zufall veranlasste), Gegensatz commentatio et cogitatioCic.
oratio honorifica in aliquemCic.
orationes criminosae in patresLiv.
orationes et pro se et pro aliis et in aliosLiv.
adhibere orationem ad aliquem, eine Ansprache an jemanden richtenCic.
adhibere orationem ad singulas perturbationes, gegen die einz. L. anwendenCic.
si temporum potius quam maiestatis memor adhibeatur oratio, eine mehr der Zeit als der Hoheit angemessene Rede angewendet werdeCic.
nec ab officio vestro nec ab ipsa causa P. Sestii abhorrebit (wird unangemessen sein) oratio meaCic.
si quid in nostra oratione claudicat, sentit (vulgus)Cic.
comparare ad id longam orationemCic.
componere orationemLiv., alicui reo orationemQuint.
nullo modo possum omnia istius facta aut memoriā consequi aut oratione complectiCic.
ita compresseram (hielt so verborgen) orationem, ut numquam emanaturam putaremCic.
convertere orationes e GraecoCic.
sed nescio, quo pacto ab amicitiis perfectorum hominum, id est sapientium, ad leves amicitias defluxit oratioCic.
iam a sapientium familiaritatibus ad vulgares amicitias oratio nostra delabiturCic.
dicere orationem de scripto, vom Konzept haltenCic.
ediscere orationemCic.
exprimere oratione mores alicuiusCic.
exstat eius (Appii) oratioCic.
Catonis oratio scripta exstat Originum quinto libro inclusaLiv.
facere ac polire orationemCic.
facere orationem pro P. Sextio (von Cicero)Gell.
habere orationem in senatuCic., in agrestium conventuCic., apud imperitam multitudinemCic.
habere orationem de optimo civitatis statuCic.
habere orationem super ea reTac.
habere orationem adversus aliquemHieron.
oratione ultro citro habitā, durch Hinüber- u. HerüberredenLiv.
incipere orationem de aliqua reTac.
includere aliquid orationi suaeCic.
magnā spe ingredior in reliquam orationem, schreite ich zu dem übrigen Teil der R.Cic.
ingressus in eam orationemCaes.
quorum mediam orationem interrumpunt subito undique tela immissaCaes.
oratio mea interrumpitur interpellatione alicuiusCic.
mittere orationes ad senatumSuet.
proferre (ins Publikum bringen) orationemCic.
recitare orationemCic.
pleraeque scribuntur orationes habitae iam, non ut habeanturCic.
serere populares orationesLiv.
mihi haec oratio suscepta non de te est, sed de genere toto, mein Vortrag hat es nicht mit dir zu tun, sondern mit usw.Cic.
oratio turgetCornif. rhet.
sed antequam ad eam orationem venio, quae etc., zu dem Teile der RedeCic.
in extrema oratione nostra, im letzten Teil unserer R.Cic.
prägnant: der Gegenstand der Rede, das Thema
huius orationis difficilius est exitum quam principium invenireCic. de imp. Pomp. 3
b)die Prosa, aber nur im Gegensatz zur Poesie, vollständig oratio soluta (Gegensatz oratio poëticaVarro LL. 6, 97, Gegensatz versusVarro r. r. 1, 1, 9)
saepissime et in poëmatis et in oratione peccaturCic. or. 70 (und so im Gegensatz zu poëma, versus oft bei Cic.siehe Jahn Cic. or. 174)
oratione et versu promptissimusSpart. Hadr. 15, 10
c)ein Gebet, besonders das VaterunserTertull.und andere Eccl.
d)zur Kaiserzeit = ein kaiserliches Schreiben, Reskript, Erlass und dergleichenTac.Suet.
Charlton T. Lewis, An Elementary Latin Dictionary:
ōrātiō, ōnis, feminine oro, a speaking, speech, discourse, language, faculty of speech, use of language
rationis et orationis expertesCic.
Epicurus re tollit, oratione relinquit deosCic.
A mode of speaking, manner of speech, language, style, expression
Dissimili oratione sunt factae (fabulae)Ter.
mollisCic.
oratio Latina pleniorCic.
utriusque orationis facultas, i.e. in both rhetorical and philosophical discourseCic.
A set speech, harangue, discourse, oration
Hanc habere orationem mecumTer.
multā oratione consumptāSall.
pleraeque scribuntur orationes habitae iam, non ut habeanturCic.
oratione longā nihil opus fuisseCic.
orationem adversus rem publicam habereCaes.
confecit orationesNep.
plebi acceptiorLiv.
cohaerensCic.
illorum, qui dissentiunt, objectionCic.
A subject, theme
huius orationis difficilius est exitum quam principium invenireCic.
The power of oratory, eloquence
omnium regina rerum oratioPac. ap. Cic.
Prose
et in poëmatis et in orationeCic.
numeri, quibus etiam in oratione uteremurCic.
An imperial message, rescript
PrincipisTac.
Text based on data provided by Perseus Digital Library, with funding from The National Endowment for the Humanities. Original version available for viewing and download at http://www.perseus.tufts.edu