27 Lact. inst. 4, 27

1Nunc satis est huius signi potentiam quantum valeat exponere. quanto terrori sit daemonibus hoc signum, sciet qui viderit quatenus adiurati per Christum de corporibus quae obsederint fugiant. 2nam sicut ipse cum inter homines ageret, universos daemonas verbo fugabat hominumque mentes emotas et malis incursibus furiatas in sensus pristinos reponebat, ita nunc sectatores eius eosdem spiritus inquinatos de hominibus 11 'in novissimo libro. is locus non invenitur, cf. tamen adVTI 16,12 s. EPITOME 13-385, 1] c. 46, 6 s. AUCTORES 10 s.] cf. Cyprian. pag. 90, 4. c. 27] cf. Tertull. Apolog. c. 23. B(G)BHSPVJ 1 qua] quia V sanguine Bl f add. B1) G fu[dit B7 suo S concripserint B 2 enim] Sutem (~ er., e ex u vel a) Y limiejD 82 pro est littera erasa in S hominis (hom in ras. ex 4 vel 5 litt., quarum prima s ?, extrema r, m. 2) B2 signum V 3 dilibutum BGR1 est et Pl, et del. P3 4 iis R, his BHSP, om. V pasca BH, pascfoa V ar.o TOU πάσχειν. om. BG, apotupaschin H 5 praestius R 6 tunc H, cum V 7 valuit om. V debellandum V appareat P 8 ripsal H1 v s 9 in om. B autem – plaga] ergo tuti omnis vel in qua plaga V 10 in om. BG tu*ti (1 er.) B, toti Pae orm'nes Bl, omines P futurae Bl, corr. B1 et qui B, [e]t qui G, 'quil Pl 11 et] ac R notaverunt HP, non notaverint V 13 potentia P 14 terroris SPac, terrore V sciet signum V qui viderit] quid erit S 16 fugiant SP, fugiunt BGRV quod Lact. fort. scripserat, flgiunt H 17 daemonas RHPV1 Epit. 46,7, daemones (dem- S) BGSV3 emotas et] emutasset V 18 pristinos] sps V 19 eosdemque P inquanatos V et nomine magistri sui et signo passionis excludunt. 3cuius rei non difficilis est probatio. nam cum diis suis immolant, si adsistat aliquis signatam frontem gerens, sacra nullo modo litant

et haec saepe causa praecipua iustitiam persequendi malis regibus fuit. 4cum enim quidam ministrorum nostri sacrificantibus dominis adsisterent, inposito frontibus signo deos illorum fugaverunt, ne possent in visceribus hostiarum futura depingere. 5quod cum intellegerent haruspices, instigantibus isdem daemonibus quibus prosecant conquerentes profanos homines sacris interesse egerunt principes suos in furorem, ut expugnarent dei templum seque vero sacrilegio contaminarent, quod gravissimis persequentium poenis expiaretur. 6nec tamen ex hoc ipso caeci homines intellegere possunt aut hanc esse veram religionem cui ad vincendum tanta vis inest aut illam falsam quae subsistere aut congredi non potest. 7sed aiunt hoc deos non metu, verum odio facere: quasi quisquam possit odisse EPITOME 13-387, 18] c. 46, 8. AUCTORES 4] Yerg. Georg. IH 491. B(G)RHSPV] 1 passionis] passionis eius H cui S 2 in diis sui[s] desinit codicis G pag. 94 (34) si adsistat] talis existat H 4 consuttus P1, consultus V vatis (1 ex e) B2, voces V1 5 saepe] semper H praecipia V ad iustitiam persequendam R persequendi* (s er.) B 6 enim BSP, om. RHV, dubitanter admisi ut coniectura ri fortasse inlatum quidam om. S ministro* (corr. m. 2) S nostri] e cultoribus dei R quidam – nostri] varia coniecerunt edd., sed cf. de mort. persec. 10, 2 tum quidam ministrorum scientes dominum (cf. nostri), cum adsisterent immolanti, imposuerunt frontibus suis immortale signum 7 dominis] demoniis S frontibus] frontibus suis RH 8 future II 9 aruspices S isdem] his B, hisdem S, iisdem (pr. i add. m. 3) P l eon 10 prosecant H, prosecrant BSP, prosecrant (corr. m. 2) R, prosequant V, prosecabant codd. recent., vix recte; cf. ad pag. 247,18 consequentes S, consequerentes P1, se del. P3 11 egerunt] coegerunt H, adegemnt Y suos] ipsos V furore[m] B3 expurgarent S 12 se*qu*e (d et a er.) B contaminarcnt1 B2 gravissimi[s] S7 15 ullam V falsam] suam P 16 *eos (d er.) B 17 metu verum odio] metuere verum etiam V metu*** H quasi quisquam om. R quasi] quia si H post possit add. vero B* XVIIII. Lact. 1. 96 nisi eum qui aut noceat aut possit nocere. immo vero congruens maiestati fuit ut eos quos oderant, praesentibus poenis adficerent potius quam fugerent. 8sed quoniam neque accedere ad eos possunt in quibus caelestem notam viderint nec iis nocere quos signum immortale munierit tamquam inexpugnabilis murus, lacessunt eos per homines et manibus persecuntur alienis. 9quos profecto si esse confitentur, vicimus. necesse est enim veram esse hanc religionem, quae et rationem daemonum novit et astutiam intellegit et vim retundit et eos spiritalibus armis domitos ac subactos cedere sibi cogit. 10si negant, testimoniis poetarum ac philosophorum refellentur. quodsi esse et malos esse infitias non eunt, quid superest nisi ut alios esse dicant deos, alios daemonas? 11exponant igitur nobis differentiam generis utriusque, ut sciamus quid colendum, quid exsecrandum sit, habeantne inter se aliquod consortium an vero inimici sint. si sunt aliqua necessitudine copulati, quatenus eos discernemus aut quomodo utriusque generis honorem cultumque (non) miscebimus? si autem sunt inimici, cur aut daemones deos non timent aut dii daemonas fugare non possunt? 12ecce aliquis instinctu daemonis percitus dementit effertur insanit: ducamus hunc in Iovis Optimi Maximi templum vel, quia sanare EPITOME 21 s.] cf. c. 2, 7 non Iuppiter – Asclepius. BRHSPV] 1 noceat aut om. P *ut (a er.) B 2 oderam P 3 adficerit S fugarent R 5 iis R, in ras. P3, his BHSPlV immortale (e ex ii m. 1?) emunierit B inexpugnabiles muros H 6 fper1 H2 et om. H persequuntur HSP 7 profecto si] profectos HV si (i in ras. ex o vel a m. 2) B vicibus H, viwcimus Pl 8 enim om. V hanc veram esse H 10 ac subactos om. P caedere (c add. m. 2) H, cadere S cogit] novit V 11 refelluntur B1 (corr. B3) V 12 quos si RV et malos esse1 2P non eunt del. Ps quod H 13 ut om. V esse om. S deos alios in mg. H7 daemones BHV* exponunt S 14 differentias S 15 excreandum (e s. I. m. 2) sic S 16 sint om. H necessitate S, necessita H supra quatenus add. * quomodo R2 17 decerneremus Rl, re del. Rdiscerneremus V 18 cultusque B non add. Volkmannus, obseru. misc. 1872 pag. 14 19 daemones – timent aut om. P e di H daemones B, daemones** H, daemonas V 20 aliqui P instinctu] insignum V et fertur SV 21 sanare om. R homines Iuppiter nescit, in Aesculapi vel Apollinis fanum. iubeat utriuslibet sacerdos dei sui nomine ut nocens ille spiritus excedat ex homine: nullo id pacto fieri potest. 13quae igitur vis deorum est, si subiectos sibi daemonas non habent? at vero idem daemones adiurati per nomen dei veri protinus. fugiunt. 14quae ratio est ut Christum timeant, Iovem non timeant, nisi quod idem sunt daemones quos vulgus deos esse opinatur? denique si constituantur in medio et is quem constat incursum daemonis perpeti et Delphici Apollinis vates, eodem modo dei nomen horrebunt et tam celeriter excedet de vate suo Apollo quam ex homine spiritus ille daemonicus et adiurato fugatoque deo suo vates in perpetuum conticescet. ergo idem sunt daemones quos fatentur execrandos esse, idem dii, quibus supplicant. 15si nobis credendum esse non putant, credant Homero, qui summum illum Iovem daemonibus adgregavit, sed et aliis poetis ac philosophis, qui eosdem modo daemonas, modo deos nuncupant, quorum alterum verum, alterum falsum est. 16illi enim nequissimi spiritus ubi adiurantur, ibi se daemonas confitentur, ubi coluntur, ibi se deos mentiuntur, ut errores hominibus immittant et avocent a veri dei notione, per quam solam potest mors aeterna vitari. idem sunt qui deiciendi hominis causa; 17varios sibi cultus EPITOME 15 – 17] c. 46, 8 quos – negant. AUCTOBES 15 Homero] II. A 222. BBHSPVJ 1 aesculapi (esc- V) B1Hp1V, aesculapil1 BSP3, aesculapii (esc- S) RS fanum] templum V 2 utriusquelibet BarHV ut nocens – homine in info mg. P1 4 eonun V si om. V subiectus V daemones BP, daemon*as (i er.) H, daemonas V 6 Iovem] iouem autem V [demones] P1 quod H vulgo R 8 opinantur R denique om. R si* (c er. in B, lilt. incerta er. in V) BV, si1 H7 quae P1, corr. P' 9 incessum P delfiti V 10 nomen dei V tamen RH 11 excedent V daemoniacns B 12 perpetuo V 13 contiticiscet sic R, contitescit (e ex i m. 3) P, vatescit V fatetur R 17 modo om. S daemones V quorum alterum verum om. R quorum – falsum] quarum (sic) alterutrum falsum V alteri Px, corr. Ps 18 ibi ras. ex ubi B 19 daemones H, ' daemonas (corr. m. 2?) V 20 ut errores] terrores S, errores ras. ex erroribus B ad P1, d del. P3 21 dei veri PF 22 homines (sic) deiciendi P. 26* per diversa regionum condiderunt, mentitis tamen adsumptisque nominibus ut fallerent. nam quia divinitatem per se ipsos adfectare non poterant, adsciverunt sibi nomina potentium regum, sub quorum titulis honores sibi deorum vindicarent. 18qui error discuti potest et in lucem veritas protrahi. nam si quis studet altius inquirere, congreget eos quibus peritia est ciere ab inferis animas. evocent Iovem Neptunum Volcanum Mercurium Apollinem patremque omnium Saturnum: respondebunt ab inferis omnes et interrogati loquentur et de se ac deo fatebuntur. 19post haec evocent Christum: non aderit, non adparebit, quia non amplius quam biduo aput inferos fuit. 20quid hac probatione certius proferri potest? ego vero non dubito quin ad veritatem Trismegistus hac aliqua ratione pervenerit, qui de deo patre omnia, de filio locutus est multa quae divinis continentur arcanis.