29 Lact. inst. 3, 29

1Sed repetamus id quod omisimus. fortuna ergo per se nihil est: nec sic habendum est, tamquam sit in aliquo sensu, siquidem fortuna est accidentium rerum subitus atque inopinatus eventus. 2verum philosophi, ne aliquando non errent, in re stulta volunt esse sapientes: qui fortunae sexum mutant eamque non deam sicut vulgus, sed deum esse dicunt. 3eundem AUCTORES 4] Tusc. III 28,69. EXPILATORES c. 29,1-11] cf. ad c. 28, 6. BRSHPV] 1 seiitiawt H1 veliut H statuere] satis statuere P i posses (corr. m.2) B, possis SH edd. 2 sibi suo S 3 distruas Pl, corr. PJ quos (s in ras. ex d ? m. 2) B ipsa H distruit Pcorr. P3 4 infligit H, adficit P1, adfigit P3 uteres V 5 aut, (ante stultissimos) om. S1 (s. 1. SV P aut gloriosissimos om. P 6 tterba qui existimavissent – perfectam inter accusans et ait (5) codd. Cic. existimassent B 7 perceptam R 9 plane RHPV cum codd. Cic., om. BS fore om. V 10 inter tempus et quando hoc quo more Pi quo modo Volkmannus, obsnu. miscell. 1872 pag. 14 esset B W H2 11 fuisse] suis se V perceptam R 12 ipsi S 13 a om. V veterioribus 11 actam S 14 aut delevit Heumannus posteribus H perfectuiri P1 fperfectam P3) V, perfectum iri BSH, perceptu iri R; cf. adp.23, 4 15 investi investigari V suam om. H 19 reventusl P3 errent] essent B', corr. B3 20 rquil B3 secum V 21 eamque – esse dicunt in inf. mg. H2 non om. V dicant B tamen interdum naturam, interdum fortunam vocant, quod multa inquit idem Cicero efficiat inopinata nobis propter obscuritatem ignorationemque causarum. cum igitur causas ignorent propter quas fiat aliquid, et ipsum qui faciat ignorent necesse est. 4idem in opere valde serio, in quo praecepta vitae deprompta ex philosophia filio dabat, magnam inquit esse fortunae vim in utramque partem quis nescit? nam et cum prospero flatu eius utimur, ad exitus pervenimus optatos, et cum reflavit, adfligimur. 5primum, qui negat sciri posse quicquam, sic hoc dixit, tamquam et ipse et omnes sciant. deinde, qui etiam quae clara sunt, dubia conatur efficere, hoc putavit esse clarum quod illi esse debuit vel maxime dubium: nam sapienti omnino falsum est. 6quis inquit nescit? ego vero nescio. doceat me, si potest, quae sit illa vis, qui flatus iste et qui reflatus. turpe igitur, hominem ingeniosum id dicere, quod si neges probare non possit. 7postremo, quod is qui dicit adsensus esse retinendos, quod stulti sit hominis rebus incognitis temere assentire, is plane vulgi et inperitorum opinionibus credidit, qui fortunam AUCTORES 1] Acad. post. I 7, 29. 6] de off. II 6, 19. 17] cf. Acad. post. I 12, 45; de nat. deor. I 1, 1. B(G)RSHPVJ 1 naturam interdum om. P 2 a Multa inquit incipit codicis G pag. 67 (43) paene tota lecta quod efficiat multa inprovisa et (uel baec) necopinata nobis codd. Cic. 4 propter – ignorent om. R propterrl P3 post et s. 1. id B3 qui in mg. 272 5 ignoret G valde serio] vel desliderioJ H1 valde serio in om. P 6 magnam – partem] magnam vim esse in fortuna in utramque partem, vel secundas ad res vel adversas codd. Gic. 7 utraque (ra ex ro m. 2) S nescit scripsi, nesciat C, sed cf. 14; ignorat codd. Cie. 8 pervenimus] peruehimur codd. Cic. 9 optat[oet] G et BP cum codd. Cic., om. RSHV reflavit codd. Cic., respiravit C, nisi quod u (sic) del. nł. 2 S; cf. infra 15 qui reflatus 10 qui] quidem B, qui[d] I sed post d per spatium e fuisse potest, G quiicjquam V2 si S, sic om. H et (ante ipse) Onł. H 11 clara] vera P conatur edd., conetur C 12 pntavi S, putaverit P 14 nescit] cf. 7 vero otti. G 15 et om. BG turpem H hom[i]ne G 16 it B, id om. H 17 quod is SHPV, recepi coni. deinde quod IV13, 26; quid (om. is) Bl, quod in ras. corr. B3, quid hi[s] G, is (om. quod) R Heumunnus 18 sdti B3 hominis ex hominibus ut vid. B3, homini V adsentiri (ass- S) SH 19 his GH, iis R, 'i's V2 opinionem H credit SH putant esse quae tribuat hominibus bona et mala. nam simulacrum eius cum copia et gubernaculo fingunt, tamquam haec et opes tribuat et humanarum rerum regimen optineat. 8cui opinioni et Vergilius adsentit, qui fortunam omnipotentem vocat, et historicus, qui ait: sed profecto fortuna in omni re dominatur. quid ergo ceteris diis loci superest? 9cur non aut ipsa regnare dicitur, si plus potest, aut sola colitur, si omnia? vel si tantum mala immittit, aliquid causae proferant cur, si dea sit, invideat hominibus eosque perditos cupiat, cum ab iis religiose colatur, cur aequior sit malis, iniquior autem bonis, cur insidietur adfligat decipiat exterminet, 10quis illam generi hominum vexatricem perpetuam constituerit, cur denique tam malam sortita sit potestatem, ut res cunctas ex libidine magis quam ex vero celebret obscuretque. 11haec, inquam, philosophos inquirere oportuit potius quam temere innocentem accusare fortunam: quae etiamsi sit aliqua, nihil tamen adferri ab iis potest, cur hominibus tam inimica sit quam putatur. 12itaque illae omnes orationes quibus iniquitatem fortunae lacerant suasque virtutes contra fortunam superbissime iactant, nihil sunt aliut quam deliramenta inconsideratae levitatis. 13quare non invideant nobis, quibus aperuit veritatem AUCTORES 4] Aen. VIII 334. 5] Sallust. Cat. 8, 1. 13] ibid. B(G)RSIIPV} 1 tribuit II 2 fingunt] piugitur fingunt R 3 rerum om. P cui] cuius S, ad cuius H 4 opinionem H et] adest et P virgilius SV adsensit RV, om. P 5 storrlicus B3, stoi II Gi in hoc de- eiu sinit codicis G pag. 67 (43), sequitur pag. 68 (44) incipiens ab [A](i)[t] (om. qui), cuius in verss. 1-25 pauca legebantur 6 qui P diis ceteris SH locis ex locu P 7 aut rcurl sola R2 8 immo Bl, immittat sic cotr. B* profert S, prolerat 11, proferent yt 9 cur om. G 10 iis R, his BGSHV, *iis (b er.) P religio sola colatur II cur* (a er.) S, cum V fit (uix sit) S malis] in malis H malis – bonis] malis rebus bonis iniquior (om. autem) P 11 illam om. 11 12 generis H hominem V1 13 multam BI, malam corr. B3 14 libidinem P1, m del. P3 15 philosophi H, filosofis V oportuit] fuit H timere Bx, corr. B3 16 innocentem his pac, pr. del. m. al.? etiamrsil P3 17 iis R, *iis (h er.) P, his rell. potest] tamen R 18 iniquitates B 19 suarSlque S2?, se suasque P superbissima P 20 qm (i. e. quoniam) in ras. V ex qua 82 deliramentą (alt. a ex e m. 3) P, deliramen V 21 videat (v i. e. ur Mt. 2 ?) S, invideat H, indeant V deus: qui sicut scimus nihil esse fortunam, ita scimus esse pravum ac subdolum spiritum, qui sit inimicus bonis hostisque iustitiae, qui contraria faciat quam deus, cuius invidiae causam in secundo libro explicavimus. 14hic ergo insidiatur universis: sed eos qui deum nesciunt errore inpedit, stultitia obruit, tenebris circumfundit, ne quis possit ad divini nominis pervenire notitiam, in quo uno et sapientia continetur et vita perpetua; 15eos autem qui deum sciunt dolis et astu adgreditur, ut cupiditate aut libidine inretiat, ut peccatis blandientibus depravatos inpellat ad mortem, vel si dolo nihil profecerit, vi et violentia deicere conatur. 16idcirco enim in primordiis transgressionis non statim ad poenam detrusus a deo est, ut hominem malitia sua exerceat ad virtutem: quae nisi agitetur, nisi vexatione adsidua roboretur, non potest esse perfecta, siquidem virtus est perferendorum malorum fortis atque invicta patientia. ex quo fit ut virtus nulla sit, si adversarius desit. 17huius itaque perversae potestatis cum vim sentirent virtuti repugnantem, nomen ignorarent, fortunae sibi vocabulum inane finxerunt: quod quam longe a sapientia sit remotum, declarat Iuvenalis his versibus: 4 in secundo libro] c. 8, 4 s. AUCTORES 13-18] cf. Senec. de provid. 2, 4 (marcet – virtus). 7 (fortunam]; 4, 16 (uexatione). EXPILATORES 13s.] cf. Lucifer. Calar., moriend. esse p. dei filio c. 2 (pag. 287, 26 ss.): hinc est quod malis tuis quatientibus – roboremur. B(G)JiSIIPV] 2 prauum] patruum S nobis H 3 quam] qm in ras. ex qua 82 causa H 5 stultitia – circumfundit om. H obruat V a [Ten] (ebris) incipit codicis G pag. 69 (45), cuius in verss. 1-4 nonnulla legebantur 6 notitiam pervenire R 7 in om. H post uno s. I. • s • do m. recent. S 8 dominum P nesciunt V rdolisl Ps astutia1 P9, aestu V adgreditur om. H ut] **ut (et er.) B, ut aut H, et V 9 aut] ac B edd. inretiat om. P ut] aut HP blanditibus H depratos Bl, corr. B1 10 inpellat P1* proficerit H vi om. H vi et om. V 11 decedere B I, defi'ce**re B3, deiecere V in om. SH 13 ad] et 8 14 non] non tom R 15 patientia] sapientia V 16 si] nisi P adversarios V desit] detur P itaque] denique S 17 sentirerntl 82 repugnarent P 18 nomenrqjl S1; nomenque edd. nomen ignorarent om. P ignowrent B post ignorarent s. I. • s – ptl (i. e. scilicet philosopbi) S fixerunt RV™ 19 W ps 20 in his R verrsilbus B, verwbus ex verbis 82

18stultitia igitur et error et caecitas et, ut Cicero ait, ignoratio rerum atque causarum naturae ac fortunae nomina induxit. 19sed ut adversarium suum nesciunt, sic ne virtutem quidem sciunt, cuius scientia ab adversarii notione descendit. quae si coniuncta est cum sapientia vel, ut ipsi dicunt, eadem ipsa sapientia est, ignorent necesse est in quibus rebus sita sit. 20nemo enim potest veris armis instrui, si hostem contra quem fuerit armandus ignorat, nec adversarium vincere qui in dimicando non hostem verum, sed umbram petit. prosternetur enim qui alio intentus venientem vitalibus suis ictum nec praeviderit ante nec caverit.